map
Witamy w naszym serwisie. UWAGA aby uzyskać dostęp do wszystkich zasobów zaloguj się.
Twoja lokalizacja: Start / Baza wiedzy  /  e-Biuletyn KIDP  /  Komentarze podatkowe  /  Subsydiarna, a solidarna odpowiedzialność wspólników
Artykuły
Subsydiarna, a solidarna odpowiedzialność wspólników


Zasady odpowiedzialności wspólników spółek osobowych za ich zobowiązania opierają się co do zasady na modelu odpowiedzialności spółki jawnej, z różnymi modyfikacjami w poszczególnych typach spółek.
Odpowiedzialność ta jest z jednej strony solidarna pomiędzy wspólnikami i spółką, z drugiej zaś subsydiarna. Przy czym subsydiarność wyznacza kolejność zaspokajania roszczeń, natomiast solidarność występuje wówczas, gdy nie ma różnej kolejności zaspokojenia.
Wspólnicy pociągnięci do odpowiedzialności za długi spółki odpowiadają całym swoim majątkiem oraz bez ograniczeń. Wspólnicy mogą bronić się zarzutami przysługującymi spółce przeciwko jej wierzycielowi.
Wierzyciel zaś ma kilka wariantów dochodzenia zaspokojenia od wspólników, może bowiem pozwać ich jednocześnie ze spółką, a następnie domagać się nadania klauzuli wykonalności na wspólników wyrokowi wydanemu przeciwko spółce.

1. Zasady odpowiedzialności wspólników
Wśród zasad odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki osobowej należy wymienić:
a)  solidarność,
b)  subsydiarność,
c)  abstrakcyjność,
d)  nieograniczoność.
1.1. Rodzaj zobowiązań

Rozróżnienia wymagają w szczególności zobowiązania spółki wynikające ze stosunków zewnętrznych oraz wewnątrzspółkowych. Te pierwsze mogą wynikać ze zobowiązań spółki względem osób trzecich oraz wspólników (np. umowy ze wspólnikiem, w których spółka występuje jako kontrahent). Drugie zaś dotyczą relacji wyłącznie pomiędzy wspólnikami i spółką (np. zapłata wspólnikom odsetek od wkładów).
Podział ten jest o tyle istotny, że wspólnicy nie odpowiadają solidarnie za zobowiązania spółki wynikające ze stosunków wewnętrznych między spółką a innym wspólnikiem oraz między wspólnikami.

1.2. Solidarność

Solidarna odpowiedzialność wspólników i spółki wynika wprost z art. 22 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.) – dalej k.s.h. W związku z tym bez znaczenia jest, czy dla uzasadnienia odpowiedzialności wspólników przyjmuje się konstrukcję odpowiedzialności za własny, czy cudzy dług. Przepis art. 22 § 2 k.s.h. wprowadza bowiem ustawową odpowiedzialność solidarną bierną.
Powyższe uzasadnia stosowanie do odpowiedzialności wspólników i spółki przepisów kodeksu cywilnego o solidarności dłużników, z zastrzeżeniami wynikającymi z art. 2 k.s.h., odpowiedzialność solidarna modyfikowana jest bowiem na gruncie kodeksu spółek handlowych przez wprowadzenie zasady subsydiarności.
Z zasady odpowiedzialności solidarnej wynika możliwość skorzystania przez wspólnika z regresu. Podnosi się jednak, iż w sytuacji, gdy wspólnik odpowiedzialny za zobowiązania spółki jest jednocześnie jej wierzycielem, powinien, żądając spłaty od pozostałych wspólników, uwzględnić w wysokości swojego roszczenia wysokość swojego udziału w stratach spółki.

1.3. Subsydiarność
Subsydiarność wyznacza kolejność zaspokajania roszczeń wierzyciela, bowiem może on prowadzić egzekucję z majątku wspólnika dopiero w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (art. 22 § 2 w zw. z art. 31 § 1 k.s.h.). Subsydiarność ma zatem pierwszeństwo przed solidarnością. Inaczej mówiąc, zastosowanie zasady subsydiarności wyznacza chwilę, od której odpowiedzialność jest solidarna.
Bezskuteczność egzekucji z majątku spółki umożliwia wierzycielowi sięgnięcie do majątków wspólników, zgodnie z zasadą solidarności biernej, tj. w ten sposób, że może on żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych (art. 366 § 1 k.s.h.).

1.4. Abstrakcyjność
Abstrakcyjnie ujęta odpowiedzialność wspólnika za zobowiązania spółki wynika już z samego faktu członkostwa w spółce. Teoretyczna odpowiedzialność istnieje przez cały czas jego obecności w spółce, stąd wszelkie zobowiązania jednostki organizacyjnej zaciągnięte w tym okresie go obciążają.
Zasada abstrakcyjnej odpowiedzialności za zobowiązania spółki, konkretyzując się w chwili zawarcia przez spółkę zobowiązania, przesądza o odpowiedzialności wspólników za zobowiązania powstałe w trakcie ich uczestnictwa w spółce, nawet po wystąpieniu z niej.

1.5. Nieograniczona odpowiedzialność
Każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem (art. 22 § 2 k.s.h.). W określonych okolicznościach zasada ta może jednak ulegać kilku modyfikacjom:
– w zakresie czasowym – np. za zobowiązania powstałe przed rejestracją spółki,
– w zakresie kwotowym – co do części zobowiązania przypadających na pozostałych wspólników zgodnie z zasadą odpowiedzialności solidarnej.
Zmiany w zakresie odpowiedzialności wspólników spółek osobowych wynikają również z przepisów kształtujących tę odpowiedzialność odmiennie na gruncie poszczególnych typów spółek (zob. przepisy art. 95 § 1 k.s.h. względem partnera w spółce partnerskiej, art. 111 i n. k.s.h. względem komandytariusza, art. 135 k.s.h. względem akcjonariusza w spółce komandytowo-akcyjnej).
Kodeksowe zasady odpowiedzialności ulegają także modyfikacji na gruncie przepisów prawa podatkowego (zob. art. 115 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.)).

2. Czasowy zakres odpowiedzialności
Ramy czasowe odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki wyznacza z jednej strony moment jej rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym, momentem końcowym jest natomiast chwila przedawnienia się zobowiązania spółki. W tak zakreślonym przedziale czasowym mogą zaistnieć jednak sytuacje szczególne w różny sposób oddziaływujące na odpowiedzialność wspólnika.

2.1. Odpowiedzialność za zobowiązania powstałe przed zarejestrowaniem
Ze względu na fakt, że wpis spółki do rejestru jest konstytutywny, nie jest możliwa solidarna odpowiedzialność spółki i wspólników za zobowiązania powstałe przed momentem rejestracji (powstania) spółki. Fakt ten wymusił wprowadzenie innego rozwiązania recypowanego w art. 251 § 2 k.s.h., zgodnie z którym osoby, które działały w imieniu spółki po jej zawiązaniu, a przed jej wpisaniem do rejestru, za zobowiązania wynikające z tego działania odpowiadają solidarnie.

2.2. Przystąpienie do spółki i zbycie udziału
Nowy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki powstałe również przed dniem jego przystąpienia, ale po dniu wpisania spółki do rejestru (art. 32 k.s.h.). Wcześniejsze zobowiązania nie są bowiem zobowiązaniami spółki, ale osób działających w jej imieniu, o czym była mowa wyżej.
Odpowiada on za wcześniejsze zobowiązania spółki również w przypadku nabycia ogółu praw i obowiązków (tzw. udziału spółkowego) innego wspólnika. W tym przypadku jednak odpowiedzialność ta jest solidarna ze wspólnikiem występującym ze spółki (art. 10 § 3 k.s.h.).

2.3. Restrukturyzacja spółki
Zasady solidarnej i subsydiarnej odpowiedzialności wspólników spółek osobowych pozostają w mocy również po przekształceniu bądź połączeniu spółki osobowej, z następującymi zastrzeżeniami:
– wspólnicy przekształcanej spółki odpowiadają na dotychczasowych zasadach solidarnie ze spółką przekształconą za zobowiązania spółki powstałe przed dniem przekształcenia przez okres trzech lat, licząc od tego dnia (art. 574 k.s.h.),
– wspólnicy łączącej się spółki odpowiadają subsydiarnie wobec wierzycieli spółki, solidarnie ze spółką przejmującą albo spółką nowo zawiązaną, za zobowiązania spółki powstałe przed dniem połączenia, przez okres trzech lat, licząc od tego dnia (art. 525 k.s.h.).

2.4. Likwidacja spółki
Odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki istnieje także, gdy dłużnik główny (spółka) uległ likwidacji, nie stanowi bowiem ona przeszkody do kierowania roszczeń z tytułu odpowiedzialności za długi spółki przeciwko wspólnikom.
Natomiast w przypadku ustania bytu prawnego spółki jawnej bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego jej wspólnicy stają się sukcesorami spółki. Jeżeli w uchwale o rozwiązaniu spółki brak wyraźnego postanowienia, kto jest takim sukcesorem, za następców prawnych spółki, do czasu rozliczenia się jej z pozostałymi uczestnikami obrotu, powinni być uznani wszyscy wspólnicy spółki.

3. Egzekucja z majątku wspólnika

3.1. Bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce

Podstawową przesłanką odpowiedzialności wspólnika za zobowiązania spółki jest bezskuteczność egzekucji prowadzonej z jej majątku. Kodeks nie definiuje tego pojęcia, jednak w doktrynie podnosi się, że posiłkowo można odwoływać się do wykładni art. 299 k.s.h., który statuuje odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o. za jej zobowiązania.
Bezskuteczność nie może zatem dotyczyć części majątku spółki, lecz odnosić się musi do jego całości. W przypadkach zaś, gdy z okoliczności sprawy wynika, że spółka nie ma żadnego majątku, egzekucja przeciwko spółce nie musi być wszczęta. Podobnie fakt ogłoszenia upadłości spółki bądź bezskuteczności egzekucji administracyjnej prowadzonej przeciwko spółce zwalnia wierzyciela z obowiązku wszczynania postępowania egzekucyjnego.

3.2. Postępowanie sądowe
Wierzyciel liczący się z ryzykiem bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce ma do wyboru kilka trybów postępowania:
– jednoczesne pozwanie spółki i wspólników (art. 31 § 2 k.s.h.),
– pozwanie spółki, a następnie wystąpienie o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikom (art. 7781 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – dalej k.p.c.).
W pierwszym przypadku skierowanie roszczeń do majątku wspólników wymaga również nadania klauzuli wykonalności w trybie art. 7781 k.p.c., jednak umożliwia uzyskanie zabezpieczenia także na majątku wspólników już w toku procesu.
W myśl art. 7781 k.p.c. sąd nada klauzulę wykonalności tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce przeciwko wspólnikom, jeśli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna albo jeśli jest oczywiste, że egzekucja ta będzie bezskuteczna. Co ważne, wykreślenie spółki jawnej z rejestru przedsiębiorców nie wyłącza nadania klauzuli wykonalności w omawianym trybie.

3.3. Obrona wspólników
W przypadku pozwania wyłącznie spółki wspólnicy mogą wstąpić do procesu w charakterze interwenientów ubocznych, a w przypadku nadania klauzuli wykonalności – na mocy art. 7781 k.p.c. wnieść zażalenie na to postanowienie, względnie wystąpić z powództwem przeciwegzekucyjnym w oparciu o art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c., podnosząc w szczególności niewykazanie bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce.
W drugim przypadku wspólnicy mogą powoływać się na zarzuty przysługujące spółce względem wierzyciela (art. 35 k.s.h.), w tym np. zarzuty przedawnienia, potrącenia, nadużycia prawa podmiotowego (art. 5 k.c.), spełnienia świadczenia, wad oświadczenia woli itp. Wspólnikowi służą też zarzuty wynikające z wzajemnych stosunków z wierzycielem; stąd może być zarzut potrącenia między wierzycielem a dłużnikiem. Wspólnik może powołać się na zawarcie umowy z wierzycielem o zwolnienie go z odpowiedzialności lub na odnowienie.

4. Rola notariusza
Notariusz sporządzający umowę spółki w formie aktu notarialnego powinien czuwać nad świadomością wspólników w zakresie ich odpowiedzialności za zobowiązania kreowanej spółki osobowej. Ponadto należy pamiętać o treści art. 34 k.s.h., który stanowi, że postanowienia sprzeczne z art. 31–33 k.s.h. nie wywołują skutków względem osób trzecich. Wystąpienie w projekcie umowy spółki takich postanowień wymaga od notariusza zwrócenia uwagi wspólnikom na konsekwencje płynące z art. 34 k.s.h.
Konieczność zwrócenia uwagi na umowne klauzule określające zakres odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki, a także zasady ustawowe, może powstać również w przypadku dokonywania zmian w umowie spółki albo zbywania ogółu praw i obowiązków wspólnika w spółce osobowej. Co prawda ostatnia ze wskazanych czynności nie wymaga formy aktu notarialnego, jednak najczęściej wiąże się ona z koniecznością uprzedniej bądź następczej zmiany umowy spółki, która to już wymagać może zachowania formy szczególnej.

5. Podsumowanie
Zakres odpowiedzialności wspólników spółek osobowych wyznaczany jest przez zasady solidarności, abstrakcyjności oraz nieograniczonej odpowiedzialności za dług spółki. Moment aktywowania się odpowiedzialności wspólników określa natomiast zasada subsydiarności, która odwołuje się z kolei do bezskuteczności egzekucji z majątku spółki. Bezskuteczność ta może być wykazywana wszelkimi sposobami, także przez wykazanie braku majątku spółki, faktu jej upadłości czy też bezskuteczności egzekucji administracyjnej.
Wskazane zasady nie dotyczą odpowiedzialności za zobowiązania powstałe przed wpisaniem spółki do rejestru, co do zasady nie mają jednak na nie wpływu zmiany składu osobowego spółki, jej restrukturyzacja, a nawet likwidacja.
Wierzyciel spółki uprawniony jest do jednoczesnego pozwania spółki oraz jej wspólników. Wspólnicy mogą natomiast bronić się zarzutami wynikającymi ze stosunku podstawowego, a także przedstawić do potrącenia swoją wierzytelność. Wspólnik, który zaspokoił wierzyciela, może zaś wystąpić z roszczeniem regresowym przeciwko spółce oraz pozostałym wspólnikom.
Rola notariusza w stosowaniu omawianych zasad odpowiedzialności sprowadza się do informowania wspólników o tych zasadach, a także o konsekwencjach ich modyfikacji.
Michał Koralewski
Radca prawny.
Ocena:
Komentarze (0)
Opcja dodawania komentarzy jest zarezerwowana wyłącznie dla zarejestrowanych użytkowników.
Aby się zalogować kliknij.
Kategorie:
Najpopularniejsze:
Logowanie
Pomoc
Login
Hasło
Publikować mogą tylko zalogowani użytkownicy. Aby się zalogować użyj swojego loginu i hasła z mdoradcy.
BIP
Powered by multiCMS :: Projekt i wykonanie BerMar multimedia :: © Krajowa Izba Doradców Podatkowych
Start   ::   START BIZNES   ::   Kontakt